Περιβαλλοντική δράση και νομικός εκφοβισμός

Την Τετάρτη, 19/11/2025, η Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του ανθρώπου (ΕΕΔΑ) και το ίδρυμα Χάινριχ Μπέλ πραγματοποίησαν εκδήλωση, στους φιλόξενους χώρους του ινστιτούτου Γκαίτε.

Το ίδρυμα Χάινριχ Μπελ χρηματοδοτεί μελέτες και έρευνες που αφορούν τη λειτουργία των θεσμών της δημοκρατίας και η ΕΕΔΑ προασπίζεται τα δικαιώματα του πολίτη.

Στο πάνελ των ομιλητών  συμμετείχαν οι δύο ερευνητές (Ιάσονας Γουσέτης και Κατερίνα Νούμτα) που εκπόνησαν έρευνα, χρηματοδοτούμενη από το ίδρυμα Χάινριχ Μπελ, με θέμα: “Mapping Strategic Lawsuits against Local Enviromental Initiatives in Greece”, εκπρόσωπος της ΕΕΔΑ, ο πρόεδρος της ΑΑΔΕ (Αρχή Διασφάλισης Απορρήτου Επικοινωνιών), τέως αντιπρόεδρος ΣτΕ κ.  Χρήστος Ράμμος και ο Ιάκωβος Γρύλλης, αρχιτέκτονας, τ. πρόεδρος ΤΕΕ Δωδεκανήσων, συνιδρυτής του κινήματος «ΟΜΠΡΕΛΑ» στη Ρόδο.

Με τον όρο eco-slapps εννοούμε τις δικαστικές αγωγές επιχειρήσεων ή δημόσιων φορέων κατά πολιτών, ομάδων, δημοσιογράφων ή συλλογικοτήτων που υπερασπίζονται το περιβάλλον και τον δημόσιο χώρο, με τις οποίες νομικές διώξεις (με απαιτήσεις υπέρογκων ποσών) επιδιώκεται η οικονομική εξόντωση,  ο εκφοβισμός  και η φίμωση όσων αντιδρούν στην περιβαλλοντική υποβάθμιση και την παραβίαση νόμων και κανόνων.

Η συγκεκριμένη τακτική παρουσιάζει ανησυχητική αύξηση τα τελευταία χρόνια, με αποτέλεσμα να βάλλονται βασικές αρχές και αξίες της δημοκρατίας, όπως η ελευθερία έκφρασης και γνώμης, το δικαίωμα υπεράσπισης του περιβάλλοντος και η απρόσκοπτη δημόσια συμμετοχή στα κοινά.

Oι αγωγές που αφορούν περιβαλλοντικά ζητήματα (eco-slapps) συνιστούν μια κατηγορία που συνδέεται με τα φαινόμενα υπερτουρισμού, την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων, τη ρύπανση από επιχειρηματικές δραστηριότητες και την κακοποίηση της ιδιαίτερης φύσης των μικρών κοινοτήτων.

Mε βάση μελέτη που εκπόνησε η εξειδικευμένη σε slapps ευρωπαϊκή οργάνωση-δίκτυο “CASE”, το 2023 οι περιβαλλοντικές υποθέσεις των slapps αγωγών έφτασαν το ποσοστό 16,3%. Στην Ελλάδα παρουσιάζουν επίσης ανησυχητική άνοδο.

Ακολουθεί παρουσίαση των σημαντικότερων υποθέσεων που κατέγραψε για την Ελλάδα η αναφερόμενη έρευνα των Γουσέτη, Νούμτα.

1. Η εταιρεία ΑΓΕΤ ΗΡΑΚΛΗΣ εναντίον της «Επιτροπής Αγώνα Πολιτών Βόλου κατά της καύσης σκουπιδιών».
2. Η Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης Αποχέτευσης Μείζονος Βόλου κατά δημοτικού συμβούλου για την ποιότητα του νερού στον Βόλο.
3. Εφοπλιστής κατά κατοίκου του Μεγάλου Πάπιγκου που εναντιώθηκε στη δόμηση σε προστατευόμενες περιοχές του Εθνικού Πάρκου Βόρειας Πίνδου.
4. Η εταιρεία «Ανταποδοτική Ανακύκλωση» κατά δημοσιογράφου και μέσου για ρεπορτάζ με αποκαλύψεις για τη λειτουργία της.
5. Η εταιρεία « Μαρίνες Ρόδου» κατά μέλους της κίνησης πολιτών «ΟΜΠΡΕΛΑ, Δίκτυο για την προάσπιση του δημόσιου χώρου».
6. Ο Όμιλος «Onex shipyards” κατά του Παρατηρητηρίου Ποιότητας Περιβάλλοντος Σύρου.
7. Επιχειρηματίας κατά του σωματείου «Save Ios”
8. «WRE ΕΛΛΑΣ- Ανώνυμη Οικοδομική Εταιρεία Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και Παροχής Υπηρεσιών»  κατά δημοσιογράφου και μέσου.
9. Στελέχη της “Hellas Gold” κατά δημοσιογράφου και μέσου.
10. Η «Ενεργειακή Κυκλάδων» κατά κατοίκων της Τήνου.

Συμπεράσματα

Οι αγωγές εκφοβισμού αν και – συνήθως – δεν επιδικάζουν τα υπέρογκα ποσά που απαιτούνται και απορρίπτεται το ποινικό μέρος, εντούτοις ταλαιπωρούν, με τις χρονοβόρες διαδικασίες τους, τα θύματα των διώξεων, τα αναγκάζουν να απέχουν από τις επαγγελματικές τους ενασχολήσεις, προκειμένου να υπερασπιστούν τον εαυτό τους, τα ζημιώνουν οικονομικά με τα έξοδα νομικής στήριξης, φρενάρουν την ακτιβιστική τους δράση.

Η πρακτική των slapps, ως μέσο φίμωσης του δημόσιου διαλόγου, έχει σοβαρές συνέπειες τόσο για τη δημοκρατία όσο και για το δημόσιο συμφέρον.

Αποτελούν μια απειλή τόσο για τη λειτουργία των θεσμών, όσο και για την υπεράσπιση του  περιβάλλοντος στη χώρα μας.

Σε ένα κράτος δικαίου η συμμετοχή των πολιτών δεν μπορεί να περιορίζεται σε ρόλο παρατηρητή. Αντιθέτως αποτελεί απαραίτητο πυλώνα για τη λήψη βιώσιμων, δίκαιων και κοινωνικά αποδεκτών αποφάσεων. Η προστασία όσων ασκούν το δικαίωμα στην κριτική είναι κρίσιμη προϋπόθεση για μια δημοκρατία που σέβεται τους πολίτες της.

Η συμπαράσταση με κάθε τρόπο και η αλληλεγγύη προς όσους υφίστανται δικαστικές διώξεις με αβάσιμες κατηγορίες (συκοφαντική δυσφήμιση, διασπορά ψευδών ειδήσεων, οικονομική ζημία…) είναι πολύτιμη για τα θύματα, σπάει την απομόνωση και ενδυναμώνει το δίκτυο των ενεργών πολιτών.

Διαβάστε

Eco-SLAPPs: Νομικός εκφοβισμός και τοπική περιβαλλοντική δράση στην Ελλάδα

Έρευνα: “Πολίτες και πολιτεία: Εμπιστοσύνη, ανισότητα ευκαιριών, πολιτική συμμετοχή”