Έρευνα του Πανεπιστημίου Αιγαίου για την εκτός σχεδίου δόμηση

Με στοιχεία από το ecopress.gr

Η έρευνα από το Τμήμα Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, έγινε με επικεφαλής τον δρα Γεώργιο Τσιλιμίγκα, καθηγητή Χωροταξικού και Πολεοδομικού Σχεδιασμού, τη δρα Ευαγγελία – Θεοδώρα Δερδεμέζη και την Ευστρατία Χατζή, υποψήφια διδάκτορα.

«Η εκτός σχεδίου δόμηση στα νησιά του Νοτίου Αιγαίου έχει εξελιχθεί σε έναν από τους κρισιμότερους παράγοντες υποβάθμισης του φυσικού και πολιτιστικού τοπίου» υπογραμμίζεται στην έρευνα και παρουσιάζονται στοιχεία σύμφωνα με τα οποία:

• 80% και άνω των αρχαιολογικών περιοχών στη Μύκονο και τη Νάξο έχει ήδη επηρεαστεί από την άναρχη δόμηση.
• 60% και άνω των δομημένων περιοχών σε Αντίπαρο, Ηρακλειά, Κέα, Μύκονο, Πάρο και Πάτμο βρίσκεται εκτός ορίων οικισμών, δηλαδή σε ζώνες που υπάρχουν πιο «χαλαρές» ρυθμίσεις για τη δόμηση.
• 86% φτάνει το ποσοστό αυτό στην Πάτμο, ωστόσο μόνο το 2% αφορά πολιτιστικές ζώνες.
• 20% της δόμησης της Σαντορίνης βρίσκεται εκτός ορίων, ωστόσο το 80% αυτής επηρεάζει πολιτιστικά τοπία.
• 46% φτάνει το ποσοστό εκτός ορίων στη Ρόδο, με το 53% να επιδρά σε χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η έρευνα καλύπτει 37 νησιά της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου, παρουσιάζει αναλυτικά στοιχεία για το εύρος της εκτός σχεδίου δόμησης και καταγράφει τις αλληλεπικαλύψεις ανάμεσα σε δομημένες εκτάσεις και περιοχές πολιτιστικής προστασίας.

Η Περιφέρεια διαθέτει 48 νησιά συνολικά, εκ των οποίων εξετάζονται όσα έχουν θεσμικές οριοθετήσεις οικισμών και καταγεγραμμένο πολιτιστικό απόθεμα. Στην περιοχή περιλαμβάνονται τα 15 νησιά των Δωδεκανήσων και τα 33 των Κυκλάδων. Η συνολική έκταση φτάνει τα 5.286 τετραγωνικά χιλιόμετρα, ενώ σύμφωνα με τις επίσημες απογραφές ο πληθυσμός προσεγγίζει τους 400.000 κατοίκους

Σε πολλά νησιά τα ποσοστά της δόμησης εκτός οικιστικών ορίων είναι υψηλά:

Σύρος: 53,63% εντός οικισμών και 46,37% εκτός

Μύκονος: 89% εκτός

Πάρος: 60% εκτός

Νάξος: 48% εκτός

Πάτμος: 86% εκτός

Άνδρος: 53% εκτός

Σαντορίνη: 20% εκτός

Στα Δωδεκάνησα τα ποσοστά επιβεβαιώνουν την παρουσία εκτεταμένης εκτός σχεδίου δόμησης.

Η Κως εμφανίζει 52% της δόμησης εκτός οικισμών και η Ρόδος 46%. Οι τιμές αυτές δείχνουν ότι η πίεση δεν περιορίζεται στα μικρότερα νησιά ή στα νησιά με μεγαλύτερη τουριστική κίνηση, αλλά εκτείνεται σε ολόκληρο το σύμπλεγμα. 

Οι ερευνητές επισημαίνουν έξι νησιά όπου η εκτός ορίων δόμηση ξεπερνά το 60%, στα οποία από τα Δωδεκάνησα περιλαμβάνεται η Πάτμος και από τις Κυκλάδες τα νησιά Αντίπαρος, Ηρακλειά, Κέα, Μύκονος και Πάρος. Η εικόνα αυτή συνδέεται με την τουριστική ανάπτυξη και τη διάδοση δεύτερων κατοικιών.

Το βασικό ερώτημα της μελέτης αφορά στον βαθμό στον οποίο η εκτός σχεδίου δόμηση συναντά τις ζώνες πολιτιστικής σημασίας.

Στην Πάτμο η εκτός οικισμών δόμηση φτάνει το 86% της συνολικής δομημένης επιφάνειας. Το νησί διαθέτει έντονα μνημειακά στοιχεία και, σύμφωνα με τη μελέτη, η πίεση στα πολιτιστικά τοπία αυξάνεται λόγω των νέων κατασκευών σε εξωαστικές περιοχές.

Με βάση τα συμπεράσματα της μελέτης , διαμορφώνονται δέκα θεμελιώδεις κατευθύνσεις πολιτικής για μια νέα ισορροπία ανάμεσα στην ανάπτυξη και την προστασία στα νησιά, ως εξής:

1. Αναχαίτιση της άναρχης εξάπλωσης της δόμησης

2. Ολοκλήρωση και ενεργοποίηση των πολεοδομικών σχεδίων

3. Συνοχή μεταξύ τοπικού, περιφερειακού και εθνικού σχεδιασμού

4. Ενίσχυση της εφαρμογής και επιβολής της νομοθεσίας

5. Δημιουργία παρατηρητηρίου χωρικού σχεδιασμού

6. Απόλυτη προστασία των παράκτιων και πολιτιστικά ευαίσθητων   ζωνών

7. Αναμόρφωση του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης

8. Ρύθμιση της επέκτασης της δεύτερης κατοικίας

9. Ενσωμάτωση προηγμένων εργαλείων γεωπληροφορικής

10. Σύνδεση σχεδιασμού με κοινωνικοοικονομικά δεδομένα.

Συμπεράσματα για την Πάτμο

Πριν διαβάσουμε τα στοιχεία της έρευνας για την Πάτμο πιστεύαμε  ότι – παρά τους αυστηρούς νόμους προστασίας του νησιού ( ιστορικός τόπος, ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, ιερός τόπος, καθεστώς ΖΟΕ) – υπήρχαν μεν παραβιάσεις του νομικού καθεστώτος που διέπει την εκτός σχεδίου δόμηση αλλά δεν φανταζόμαστε ότι το ποσοστό δόμησης σε εκτός σχεδίου περιοχές της Πάτμου (86%) θα συναγωνιζόταν το ποσοστό της Μυκόνου (89%).

Φάνταζε ως υπερβολή η προειδοποίηση ότι το νησί κινδυνεύει να γίνει Μύκονος.

Κι όμως!

Η ανεξέλεγκτη από τους αρμόδιους φορείς δόμηση έχει χτυπήσει κόκκινο και αν δεν ληφθούν αυστηρά μέτρα και απόλυτη τήρηση και εφαρμογή των νόμων, θα βρεθούμε μπροστά σε ανεπανόρθωτη καταστροφή του ανεπανάληπτου τοπίου της Πάτμου.

Η αδιάλειπτη οικοδόμηση εξοχικών ή προς τουριστική εκμετάλλευση κατοικιών εξυπηρετεί την αδηφάγο επιθυμία κέρδους και καταναλωτικών ονείρων (βίλλες άνω των 200-300 τ.μ. με πισίνες, αν όχι ιδιωτικές παραλίες) και σε καμιά περίπτωση δεν εξυπηρετεί οικιστικές ανάγκες των γηγενών.

Αντιθέτως όχι απλώς ξένοι αλλά πλέον απρόσωπες επενδυτικές εταιρείες γίνονται ιδιοκτήτες των πανάκριβων πλέον οικοπέδων και κατοικιών που οικοδομούνται. Οι ντόπιοι σταδιακά γίνονται θεατές μιας ανάπτυξης που απειλεί τις ιδιοκτησίες τους, τις επιχειρήσεις τους και μετατρέπει τον τόπο τους σε ξένη γη, πανομοιότυπη με τους λοιπούς τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως.

Τα σημάδια είναι πλέον τεκμήρια αδιαμφισβήτητα και η ευθύνη για το μέλλον που θέλουμε αφορά όλους μας.

Δείτε ολόκληρη την έρευνα ΕΔΩ